Ve sonunda Türkiye’ye kriz geldi ! Aylardır hatta bize göre bir yıldır olan kriz ülkemize yeni geldi. Bunun nedeni dolar kurunun değer kazanması olarak gösterilebilir artık rahatlıkla. Döviz kuruna o kadar kronik takıntılı bir halkız ki, kurdaki zıplayışlar hemen krizi tetikliyor. Bunda haklılık payı olabilir elbette. Geçmişte yaşanan tecrübeler ve krizin en önemli göstergesi olarak kurdaki yükselişin akla gelmesi son derece normal.

Ancak geçmiş dönemde sorun dalgalı kur rejiminde olunmamasıydı. Yani kuru sabitlemek için, merkez bankası piyasaya müdahele etmekten, zaten az olan rezervlerini eritti. Krizi tetikleyen gelişmelerden en önemlisi olan rezervlerin erimesi meydana çıkınca kriz kaçınılmaz oldu. Yani krizin çıkma nedeni asla döviz kurundaki yükseliş değildir. Krizin sorumlusu dalgalı kur rejimini benimsemeyen hükümetlerdir. Şimdi ise kur dalgalı ve istediği yere kadar gidebilir. Piyasaya müdahele şart değildir. Ki döviz kuru mantıklı seviyelerine tekrar geri gelecektir. Merkez bankasının rezervi sağlam kalarak…

Bu kısa ancak bilgi olarak detaylı açıklamadan sonra gelelim bugüne. Döviz kuru aylar sonra 1.70 seviyesini geçti. Peki kur neden yükseliyor ?

Bunun nedenini tüm dünyada egemen olan kısa süreli riskli yabancı yatırımcıların ( Hedge Fon ) çıkışına bağladık. Yani emtia fiyatlarının da düşmesi ile sıkıntıları iyice artan bu fonlar, ülke piyasalarından mal çıkarak geri dönüyorlar. Eskiden mal çıktıktan sonra kredi ile devam edebiliyorlardı. Ancak bu dönemde kredi alamadıkları için paralarını çekip çıkıyorlar. İşlem yaptıkları piyasaların para birimini, dolara çevirdikleri içinse kurda tüm dünyada yükseliş yaşanıyor. Hatta dolardaki güçlenme ile beraber petrol ve altın son dönemlerin en düşük seviyelerine geriliyor.

Türkiye’de de durum böyle. Dün iktidar yanlısı medyanın saçma sapan komplo teorisinde olduğu gibi, bir grubun toplu dolar alımına geçtiği zırvalık. Türk yatırımcısının bu seviyelerden dolar alması ise saçmalık. Peki bu kur neden yükseliyor ? Çünkü yabancı yatırımcı hala ülkeden mal çıkıyor. Size basit bir örnek vereyim. Garanti Bankası hissesinin bugünkü toplam işlem hacmi tam 410 milyon lot. Değer kaybı ise bir ara % 8′ lere kadar artmasına rağmen son kayıp % 3.37. Bunun anlamı yabancı yatırımcı güçlü oranda mal çıkmaya devam ediyor. Bu çıkan yatırımcının dolara talebi sürüyor. Hele bir de bazı kritik direnç noktaları rahat geçilince insanlar paniğe kapılıyor ve hala zavallı olan görüş ( doların değerli liman olması ) hüküm sürüyor.

Piyasalarda kötünün 2 kat kötüsü hergün sahne alıyor. Elbette piyasa buna bir dur diyecek. Kısa vadeli yabancı satışı bittikten sonra, traderler sahne alacak ve kısa zamanlı ralliler yaşanacak. Ki bu yakın gözüküyor çünkü piyasa olağanüstü şeyler yaşıyor. Bununla beraber doların yüzüne kimse bakmamaya başlayacak. Çıktığı gibi geri gelecek. Bana göre yılı 1.45 ‘ in üstünde kapatması şaşırtıcı olur.

Gelelim şirketlerin sıkıntılarına. Eğer onlarda risk yönetim başarısızılığını göstermiş ve geleceği göremeyip, geliri ile gideri arasında farklı döviz kuru seçmişlerse, bu durum onlar için kriz demek olur. Kur farkı ödemelerinde sorunlara yol açacak ve borçlarını arttıracaktır. Ancak burada iyi analiz edilmeli ki, kısa vadeli borçların döviz ile borçlanma oranları ne kadar düşükse o kadar rahat ederler. Çünkü kurun bu seviyede kalması imkansız.

Son olarak kişisel görüşümü aktarayım. Bence yüksek kur enflasyona çok etki etmez. Çünkü düşen talep ile beraber kıtlık boy gösterir. Dolara endeksli malların fiyatlarının artması ise malı zaten satamayan esnafın karını düşürür. Yani enflasyona muazzam etki etmez. Ancak kurun ithalattaki kısıcı etkisi önemlidir. Ara malı fiyatının artması ithal ikameci ihracata etki edecektir. Ancak katma değerli ihracattaki kur artışı ile meydana gelen kazançlar bence sağlıklı olacaktır.

Kim ne derse desin, ben döviz kuruna takılmam. Kur bir sonuçtur ve biz önce nedenleri doğru yapalım ki sonucuna katlanmayalım. Bizim için ilk öncelik araçları doğru kullanmak.

23 Ekim 2008