Dünyada dolara olan talebin artması, Çin ve Dubai’da inşaatların yavaşlaması emtia fiyatlarında düşüşü beraberinde getirdi. Petrol fiyatları 2 yıl aradan sonra $60′ın altına indi. Demir-çelik fiyatları da uzun süreli zirvesinden döndü. Bu nedenle emtia satışları ile güçlenen ülkeler, rezervlerini de emtiaya bağlamışlardı. Ancak gelirleri, emtia fiyatlarına paralel olarak düşmeye başlayınca zor durumda kalıyorlar.

Özellikle Rusya ve Güney Kore bu nedenle zor günler geçiriyor. Önceleri krizden güçlü çıkacak görüşleri olan Rusya, rezervlerini şiddetli şekilde eritiyor. Bunun nedeni ise parasının değerini korumak istemesi. Kurun yükselmesine izin vermek istemeyen Rusya hükümeti, petrol gelirlerinden kaynaklanan rezervlerini eritmeye başladı. Hatta son dönemde yüklü miktarda rezerv kullandı. Rus borsasında düşüşler son 1 ayda hızlandı ve piyasaya olan talep azaldı.

Petrol fiyatlarındaki ani düşüşün Rusya’ya etkisi olumsuz olacak. Çünkü hazırdan yemeye alışkın Ruslar için yatırım olanakları çok cazip değil. Hükümet bu krizden çıkmak için çözüm bulmaya çalışsada, petrole olan talebin azalması ve gaz fiyatlarının dibi görmesi ile gelirlerinin azalması, bütçe açıklarını karşılayamayacak düzeye çıkıyor.

Çin ‘ de bu krizde zor durumda olan ülkelerden. Büyümesi son yılların en düşük seviyesine geldi. Bunun nedeni ise bize göre değişik. Çin ekonomiside tamamen yatırım ve ihracata dayalı büyüme stratejisi izliyor. Tüketim alışkanlığı çok fazla olmadığı ve dünya üzerinde talep düştüğü için büyümesi düşüyor. Eğer Çin bu hafta içinde açıklanan yarım trilyon dolarlık kurtarma paketini olumlu kullanamazsa, bu dünya içinde sıkıntı yaratacaktır.

Gelişmiş Avrupa ülkeleri ise resesyona girmiş durumda. İngiltere, Almanya ve Fransa gibi ülkeler düşük büyüme ile yeni yıla girecekler. Almanya’nın resesyona girdiğine artık kesin gözüyle bakılıyor. Bu gelişme ülkemizi de çok yakından ilgilendiriyor. Çünkü en büyük ticari ortağımız Almanya…

Dünya üzerindeki küresel kriz zinciri büyümeye devam ediyor. Amerika’da patlak veren finansal krizin, dünya üzerinde reel krize dönüşmeye başlaması ile durgunluk herkesi vuracak. Bütçe açığı yüksek, rezervleri çok sağlam olmayan ülkeler yardım almadan bu krizden çıkamayacak gibi gözüküyor. Gelişen ülkelerin birkaç çeyrek negatif veya düşük büyüme ile başetmek zorunda olacakları aşikar. Bundan kurtulmak için ilk yapılacak şeyin, halkı tasarruftan uzaklaştırmak olacağını düşünüyorum. Bunu yapmak içinse güvenin verilmesi gerekiyor. Yani kredi kanallarının açılmaya başlanması, tek başına olumlu sonuç vermeyecektir.

13 Kasım 2008