Banker Bilo

Efendim malumunuz küresel kriz başlayınca, türev ürünler nedir hedge fonlar ne yapar, insanlar öğrenmeye başladı. Ne yazık ki insanlar bu olayı kriz oluştuktan sonra öğrendi. Daha önceden biliyor olsalardı, kriz belki olmayacaktı. Neyse konumuz o değil, olmuş bitmiş şeylerden konuşmayalım. Çoğumuzun bildiği klasik bir Türk filmi vardır. ‘ Banker Bilo ‘. Maho ünlü bir dolandırıcıdır, Bilo ve arkadaşlarını Almanya’ya götüreceğim vaadiyle kandırıp, bir kamyona atar ve İstanbul’a götürür.

Bu filmin günümüzle bağlantısı çok fazla. Çünkü birçok büyük hedge fonun işlevi aynı. Burada dolandırıcılıktan söz edemeyiz ancak göz boyama ile insanları pembe kamyona doldurup, rüyalar alemine götürüyorlardı. Burada suçlu aramıyoruz ancak hem hedge fonlar hem de halkın, bu süreçte hatası var. Hedge fonlar, borcu borçla kapatan ve yatırımcı sayısının artması ile fon büyüklüğünü arttıran kuruluşlar. Yani sanal para yaratarak, kaldıraç oranı yüksek ( riski de çok yüksek ) enstrümanlarda paraları değerlendirerek, yüksek servet oranlarını yaratıyorlar. Bu fonların kaynağı aslında para değil, insanlar. Ne kadar çok insan yatırım yaparsa bu adamların işi kolaylaşır. Değerlerini arttırırlar. Halk, bu pembe tabloya ne kadar ısınırsa, bu fonlara paralarını emanet ederler. İşte olay buradan başladı. Halk inandı ve hedge fonlara para emanet etmeye başladı. Emlak balonu ve kredi krizi patlak verince, işler tersine döndü tabi. Olayın bu boyutunu birçok yazımda anlatmıştım.

Şimdi gelelim son olaya. Nasdaq eski yönetim kurulu başkanı ve Wall Street yatırım danışmanı B. Madoff… İşte o tam bir ‘ Banker Bilo ‘. Bunu biraz anlatayım. Yukarıda hedge fon çalışma prensibi anlattım ancak orada dolandırıcılıktan söz edemeyiz dedim. Halk gelip para yatırınca, servet değeri büyüyebilir. Fakat hedge fonlar gelirlerini yüksek kaldıraçlı yatırım enstrümanlarına borçludur. Madoff ise işi dolandırıcılığa vurmuş.

Ben gidip Madoff’un şirketine para yatırıyorum. Sonra siz gelip yatırıyorsunuz. Sonra bir başkası. Madoff ise sürekli kar ettiğini gösteriyor. Biz sanıyoruz ki, Madoff bizim paraları değerlendiriyor ve yüksek kar ediyor. Böylece şirketteki para miktarı artıyor. Ancak olayın özü farklı. Madoff, kendisine emanet eden paraları değerlendirip, yüksek kar oranları ile değeri arttırmak yerine, diğer kişilerden gelen paraları mevcut değere ekleyerek kar diye gösteriyor. Yani halkın parasıyla, halkı kandırıyor. Bir süre sonra, özellikle krizle beraber, insanlar para yatırmayı kesince Madoff’un foyası meydana çıkıyor. Extra gelen bir para olmayınca, eldeki mevcut yönetilen paranın da getirisi olmayınca, Madoff iflasa sürükleniyor.

Ponzi oyunu dedikleri olayın özü bu. Madoff Investment Securuties LLC şirketine yatırım yapan HSBC, RBS ve BNP Paribas gibi bankalar bu kriz döneminde extra zarar ettiler. Madoff batarken, yanında kimleri sürükleyeceği korkusu Wall Street’te hakim.

Bu işlerde güven çok önemli. İkna kabiliyetiniz, bebek yüzünüz, sıcak gülümsemeniz ve insanın rahat uyumasını sağlayacak bir ışığınız varsa, yatırımcı çekebilirsiniz. Ancak içinizde pislik varsa böyle işler yaparsınız. Para hırsının ne demek olduğunu herkes bilir herhalde. O yüzden hep söylediğim gibi, hedefim bulunduğum her alanda başarı sağlamak. Beni mutlu eden başardığımı görmek , para kazanmak değil. İnsanlara para kazandırırken de, kendim kazanırken de bu durum böyle olmalı.

17 Aralık 2008