Yılın İlk Bombası

Yeni yılın ilk gününde, Rusya ilk bombayı patlattı. Sürekli atıştığı ve aralarındaki siyasi gerilim nedeniyle ‘gaz’ tehditini sürdürdüğü Ukrayna’ya, doğal gaz ihracatını kestiğini açıkladı. Ukrayna’ya doğal gaz sağlayan Rus devi Gazprom, borçlar nedeniyle doğal gazı kestiğini söyledi.

Ukrayna, Rusya’ya olan borçlarını ödediğini savunurken, Rusya bunu reddediyordu. İki ülke 2009 yılı için gaz fiyatlarını belirleme konusunda da anlaşamadılar. Gazprom’un Başkan Yardımcısı Alexander Medvedev, bu uyarılarının ardından Ukrayna’nın ülkeden geçen boru hatlarından, Avrupa’ya gidecek doğalgaza el koyma tehdidinde bulunduğunu iddia etmişti. Ancak Ukrayna, gaz sevkiyatının kesilmesinin Avrupa’ya Ukrayna üzerinden taşınan gazı etkilemeyeceği güvencesini de verdi.

Ukrayna, Gazprom’a $1.5 mLr civarında bir ödeme yaptıklarını söylerken, Ruslar ise gecikme faizleri ile beraber ödenecek paranın $2 mLr dolayında olduğunu iddia ediyor. Daha açık ifadeyle, Medvedev Ukrayna’nın parayı ödemeye başladığını kabul ederek, ödeme planı üzerinde 2009 yılına ilişkin anlaşma sağlanamaması nedeniyle, Ukrayna’ya doğal gaz ihracatı yapmalarının mümkün olmadığını söylemeye çalışıyor.

Ancak Ukrayna stratejik konumu nedeniyle, Rusya’dan Avrupa’ya sağlanan doğal gaz ihracatının kritik bölgesi durumunda. Yani gazın, Ukrayna’dan geçmeden Avrupa’ya ulaşması sıkıntılı. Şimdi Ukrayna’nın gaz boruları kapatıldı ve Avrupa’ya geçişte nasıl bir süreç izlenecek bu merak ediliyor. Bu korku nedeniyle petrol fiyatları yeni yılın ilk gününde %14′lük bir artışla $44′a kadar yükseldi. Peki yılı Rus borsasında da büyük değer kaybı ile kapatan Gazprom, yeni yıl öncesi dünyayı tehdit mi etti?

Yukarıdaki grafiklerden solda olan Gazprom şirketinin Rusya MICEX endeksindeki yıllık değişim oranı. Sağda gördüğünüz ise RTS endeksindeki yıllık bazda değişimi. Gazprom hisseleri petrol fiyatlarının tarihi zirve yaptığı dönemlerde, tavan fiyatlardan işlem görüyordu. MICEX endeksinde ağustos ayında $400 civarlarında seyreden hisseler, petrolün düşmesinin ardından $100′a kadar gerilemiş durumda. Dünyanın bir numaralı gaz üretim ve dağıtım şirketi Gazprom’un gelirleri de yılın son aylarında azalmaya başladı.

Rusya’nın petrol ve gaz ihracatcısı olması, gelirlerinin en önemli bölümünü bu ihracatın oluşturması ve petrol fiyatlarındaki düşüşle beraber rublenin yabancı para birimleri karşısında sürekli değer yitirmesi ile ihracattan kazanılan yüksek miktar döviz rezervinin devalüasyon sonucu erimesi karşısında zor durumda kalan Rusya hükümeti, petrol kozunu her şekilde oynayacaktır.

Petrol yüksek fiyatlarda seyrederken kriz dönemini akıl almaz rezerv miktarlarına ulaşarak geçtiğini düşünen Rusya, krizin dolar üzerindeki etkisinin hissedilmesi ile beraber parasının değerini koruma telaşına düştü. Ruble’nin sürekli devalüe edilme çalışmasında, yüksek petrol fiyatı döneminde elde edilen rezervler kullanıldı. Ancak o kadar sık devalüe oldu ki, rezervlerde bir şekilde eridi. Sonrasında ise petrol fiyatları hızla düşünce, Rusya’yı korku sardı. Aynı şey Rus şirketleri için de geçerli oldu. Borsada piyasa değerleri hızla eriyen şirketler, gelirlerinin azalması ve ihracat olanaklarının durması nedeniyle sıkıntıya düştüler. Ve Ruslar anladılar ki onların zenginliklerinin tek kaynağı enerji. Eğer enerji olmazsa, Rusya’da zengin ve güçlü patron olması imkansız.

Bu nedenle Gazprom şirketi başta olmak üzere tüm Ruslar, petrol fiyatları üzerinde 2009 yılında büyük baskı kuracaklar. Petrol fiyatının bu seviyede olmasını istemedikleri için tehditlere başlayacaklar. Ukrayna’ya yaptıkları bu gaz tehditi bence bir başlangıç. Sürecin iyi takip edilmesi ve Rusya’nın ne yapmaya çalıştığının analiz edilmesi çok önemli diye düşünüyorum.