Dünyada kabul edilmesi gereken bir gerçek var bana göre. Reel ekonomi ve piyasa ekonomisi ayrımı. Benim piyasa ekonomisinden kastım, finansal araçlara bağlı olarak şekillenen ekonomi. Dünya ciddi bir kriz yaşıyor ve bir süre daha yaşamaya devam edecek. Tahmini olarak kriz şu zamanda biter söylemleri var. Ancak bunu kestirmek çok zor. İşte burada bir nokta karşımıza geliyor. Dilerseniz onu biraz inceleyelim.

Son aylarda piyasalara baktığınız zaman iyimserlik görürsünüz. Dünyada altın vb emtialar yükseliş eğilimini düşüş yönüne bırakırken, borsalar tam tersini uyguluyor. Ülkemiz için IMF anlaşması spesifik öznesini bırakırsak, tüm dünyada yüklem aynı. Yükselmek! Peki ya tümleç nerede?

Benim bir cümleden anladığım özne-tümleç-yüklemdir. Öznemiz var, yüklemimiz var. Ancak bu yükselişi, kriz bitiyor söylemine bağlamak ne kadar doğru? İşte burada devreye piyasa ekonomisi giriyor ve eksik kalan tümlecin yerini alıyor. Tahmin diyor ki;

Bankalar 2009 ilk çeyreğinde zararlarını azaltıyor bazıları kara geçiyor. Şirketler krizin ilk şiddetli etkisini atlatmış ve uyguladıkları kriz politikaları ile yapılanma süreçlerine girmiş, buradan da sağlıklı sonuç almaya başlayacaklar. Krizin kaynağı finansal sektör olduğu için, kriz reel sektöre yansımış olsa da çıkışın ilk sinyali yine finansal sektörden gelecek. Bankalar şiddetli sarsıntıyı atlattıysa sorun yok. ( Son gelen Goldman, JP Morgan bilançoları da buna sinyal veriyor. ) Hele bir de temettü dağıtma planları yok mu, tam gaz veriyor. Demek ki krizin etkileri yavaşlamaya başlamış. Kriz 2009′da bitmez belki ama artık krizin bitme beklentisini satın alma vakti gelmiş diyorlar. En azından krizin etkilerinin yavaşlama psikolojisi. İşte buna piyasa ekonomisi diyoruz.

Reel kesim ise krizin etkilerini gayet sıcak şekilde ve artarak hissediyor. İşsizlik, büyüme oranları vb göstergeler ters orantılı olarak işlemeye devam ediyor, edecek. Konut fiyatlarında bir iyileşme söz konusu değil. İşte bu da reel ekonomi.

İşte reel ekonomi ile piyasa ekonomisi ters mantıkta işler. Benim her zaman bahsettiğim beklenti psikolojisi burada devreye girer. Ve unutmamak gerekir ki dünyada ciddi değer yaratılan bir finansal sistem var. Eğer bu psikoloji devreye girmezse, düzelecek bir reel ekonomi de kalmaz. O nedenle piyasa ekonomisinin çalışması gayet doğal gözüküyor. Ancak! Küçük yatırımcılar burada çok dikkatli olmalı. Çünkü bu yükseliş kalıcı bir yükseliş olamaz. Belli bir noktaya kadar gideceği ortada. Arada geri dönüşler yapıp, güç toplanıp üst seviyeler test edilebilir. Ancak bu çıkışın, mutlak surette reel ekonomiye bağlanacak inişi olacak. O nedenle uzun vadeli pozisyonlar harici tradeler çok iyi ayarlanmalı.

Sonuç olarak kriz bitmedi. Bu kadar kısa sürede bitmesi mümkün değil. Ancak finansal sektör üzerinde şiddeti eskiye oranla azaldı. Ancak alınan önlemlerin bir süre sonra reel ekonomiye olumsuz etkiler yapacağı aşikar. Bu olumsuz etkilerle birlikte reel ekonominin düzlüğe çıkmasının çok uzun yıllar alacağını düşünüyorum. Ancak finansal sistem dünya üzerinde çok büyük değer halinde ve çok fazla şeyle bağlantılı. O nedenle piyasa ekonomisinin işlemesi çok önemli.

Son söz Okan Bayülgen’e. Borsacı değilim ve o tabirden hiç hoşlanmam. Ancak ‘ ekonomiyi emen kene ‘ derken biraz daha düşünmek gerekli. Dünyadaki likiditeye çok ciddi oranda değer katan bir sektörden bahsediyoruz. Burada suçlu aranacaksa, bu extra değeri katan finansal sektör oyuncularının yanına, bilgisizlikleri ile bu balona aç kurt gibi dalan reel sektör oyuncularını da katmak gerekir. Ortaya günah keçisi olarak ‘ borsacıları ‘ atmak ancak ve ancak bağırarak kral olmayı alışkanlık edinenlerin yapabileceği bir davranıştır. Ve bunlar yalnızca ‘ disko kralı ‘ olur. Eğer bazıları entellektüel kimliği ile istediği yerde istediğine atıp tutabilecek olsaydı, bu ülkede o kişiden çok daha fazla entellektüel insan vardı. Demek ki çok konuşmak için ‘ paranın ‘ gücü olması gerekiyormuş. Kendisi son yıllarda bu gücü elde edebildiğine göre, o şanslı döneminde finansal sektörün payı olduğunu unutmasın.